Filips II en de strijd om Europa

 

Oorlog en opstand in de zestiende eeuw

Het War Heritage Institute stelt in dit standaardwerk het eenzijdige beeld bij dat historici door de eeuwen heen van de Spaanse vorst hebben opgetrokken. Onder redactie van Kevin Goney en Natasja Peeters laten (kunst)historici van naam en faam hun licht schijnen over de betekenis van de man die grote verantwoordelijkheid draagt voor het uiteen vallen van de Spaans Habsburgse Nederlanden en de Republiek van de Verenigde Nederlanden, zo men wil België en Nederland.

Waarbij direct maar aangetekend dat hem de wijze waarop de grens tot stand kwam slechts gedeeltelijk in de schoenen kan worden geschoven. In de geschiedenisboeken beklijft de rol van Filips II ( 1527-1598)als die van een tirannieke godsdienstfanaat. Te weinig werd daarbij gebruik gemaakt van Spaanse bronnen. Ontegenzeggelijk wilde de vorst het protestantisme met wortel en al uitroeien, waarbij geen middel te erg was.

 

Vermenging met de bevolking en nalaten van woordenschat zou van geen betekenis zijn geweest.

Dat blijkt ongefundeerd.  Vierentwintig wetenschappers confronteren ons met studies die daarvoor het bewijs leveren. Ze duiken daarvoor diep in de krochten van de materie. Leveren verfijnde stof over de vorst en zijn omgeving, de militaire en kunstzinnige aspecten. Philips II heeft in deze disciplines zijn betekenis. Zijn biograaf Geoffrey Parker laat daar in zijn bijdrage geen twijfel over bestaan.

 

Hij was als hoofdrolspeler in het eerste bedrijf van de Tachtigjarige Oorlog slechts van 1555-1559 in de Nederlanden; dirigeerde vanuit de vesting El Escorial.

Zijn hang en drang naar macht liep in zekere zin parallel met die van zijn vader, keizer Karel V, maar raakt niet aan diens grandeur.

 

Dan toch past ons allerminst de presentatie van een gewelddadige nitwit. Hij maakte gebruik van de militaire en artistieke voortgang. Was een kolonialistisch tiran, maar had een scherp verstand en rekende op zijn manier af met moreel en ethisch verval.

Had een oog voor bestuurlijke innovatie.

 

In dit werk krijgen droge gegevenheden fleur en kleur. Aandacht voor hertog Alva, maar niet alleen voor zijn wreedaardig optreden; ook zijn vaardigheid als militair strateeg krijgen hun deel. Het boek laat een schat aan waardevolle gegevens achter over een epoche die van zo wezenlijke betekenis was voor onze vaderlandse geschiedenis. Hiervoor gingen vele archieven open. Boeiende informatie over topografische kaarten en schilderijen die met de daarin verwerkte details de deken over de mysteries van een tijdsgewricht wegtrekken.

 

En je ervaart dat Breda, Sluis, Hulst, ’s Hertogenbosch en Maastricht bij België hadden kunnen horen als de Spaans-Habsburgse inbreng militair en diplomatiek professioneler was geweest. Maar dat kan Filips II niet worden toegerekend.

 

Dick van der Veen