Willem Veldkamp verschaft inzicht in het lot van de Joodse Epenaren in de Tweede Wereldoorlog

Zoo Menschonteerend

 

In Zoo Menschonteerend beschrijft Willem Veldkamp het lot van Joodse Epenaren in de Tweede Wereldoorlog. Het resultaat van een gedegen studie door de man die eerder met Verzet in Epe een standaardwerk publiceerde. De dagboeken van burgemeester Diepenhorst en Bets van Lohuizen verschaften hem veel informatie, maar er bleven meer vragen over dan dat deze verslagen  hem antwoorden verschaften . Met engelengeduld zocht hij naar bronnen in binnen- en buitenland. Stuitte daarbij op nogal wat tegenstrijdigheden. Bij herinneringen staat het waarheidsgehalte immers  zwaar onder druk.

Veldkamp maakte het zichzelf in de zoektocht niet gemakkelijk door de hang naar volledigheid. Het woord ‘pas’ kwam moeizaam over zijn lippen. Als zijtakken niets meer aandroegen probeerde hij verder te komen met de scheuten ervan. En dan ben je zo dertig jaar verder, al werkte hij niet continu aan de totstandkoming van het onderzoek.

Het zal hem veel innerlijke strijd hebben gekost om tot een afsluiting te komen, om genoegen te nemen wat de praktijk hem kon aandragen. Het bleef knagen met enkele aanpassingen en toevoegingen en een herschreven hoofdstuk over gemengd gehuwden als nasleep. In Zoo Menschonteerend doet Veldkamp verslag van zijn bevindingen tot nu toe. Het onderwerp laat hem niet los en in de komende tijd zal hij nader onderzoek verrichten naar het lot van de gemengd gehuwden en wil hij proberen in kaart te brengen wat er met de eigendommen van de Joodse inwoners van Epe gebeurd is

Zorgvuldig

Met grote zorgvuldigheid probeerde hij zich te verplaatsen in het gedachtegoed van mensen op het moment dat ze standpunten innamen. Wat wisten ze toen van hetgeen ons anno 2020 op velerlei wijze verklaard is? In hoeverre is er plaats voor verwijtbaarheid als mensen te zeer op hun eigen hachje bedacht waren met angst als slechte raadsman?  Het grote waken voor anachronisme. De worsteling met kritiek van enkele verzetsstrijders op het beleidsveld, op burgemeester Diepenhorst met name.  Veldkamp richtte zich op het verstrekken van zoveel mogelijk informatie, waaruit de lezer gevolgen mag trekken. Zo legt hij ook de houding van de politie in Epe onder de loep, laat los wat hij heeft uitgezeefd, maar verbindt er ook hier geen oordeel aan. Veldkamp wil vooral een genuanceerd beeld schetsen.

 

Gecompliceerd

In 1943 werd de Eper NNSBer Derk Jan Jonker door het verzet geliquideerd aan de Koekenbergweg in zijn woonplaats.

Hoe kon het dat Epe  Epe aan zware represailles van de nazi’s ontkwam? Speelde het gevoel over de Duitse echtgenote van Jonker daarin een rol?  De pet met initialen van de dader bleef liggen op de plaats delict aan de Koekenbergweg. De impact was toch groot,  gelet op de belangstelling van onder meer Mussert.

Hoe gecompliceerd kan het zijn als mensen uit één gezin een tegengestelde richting inslaan. Schoolhoofd Derk Hendriks en zijn dochter  Els, gepassioneerd in het lokale verzet; zoon en (ook) onderwijzer Frans als fanatieke NSBer aan de andere kant van het spectrum.  De familieband oversteeg bij Frans de toewijding aan de bezetter, zo maakt Veldkamp hard met bewijzen.

 

Zoo Menschonteerend

 Zes Joodse Epenaren werden vermoord  en twee Joodse inwoners zagen geen andere uitweg dan zichzelf te doden. Iedere dode is er een teveel, maar Epe komt er  in een vergelijking met andere gemeenten in Nederland niet slecht mee weg. Een verdienste van het plaatselijk verzet?

Veldkamp confronteert met immense vernedering. Ontleent er de titel van het boek aan, geplukt uit het dagboek van mevrouw Van Lohuizen. Voor alles stemt dit boek tot nadenken over de gruwel die de Joden uit Epe is aangedaan,  Wie zich een mening wil vormen over het lot van de Joodse Epenaren in de Tweede Wereldoorlog kan niet om dit werk van Veldkamp heen.

Dick van der Veen