1945 De Afrekening. Hoe moeilijk Nederland het heeft om de draad op te pakken


Dick van der Veen

In het zesde en laatste deel van de serie ‘Leven in bezet Nederland’ beschrijft Ad van Liempt de problemen die ons volk heeft met het herstel van de ordelijkheid. De verbittering over de gewelddadigheden van een bezetter met de rug tegen de muur schuift het gedachtegoed in de richting van leer om leer, waarbij redelijkheid en masse uit het oog wordt verloren.

NSBers krijgen een koekje van eigen deeg. De Binnenlandse Strijdkrachten zijn diep teleurgesteld als hun de kans wordt ontnomen om de vijand het laatste zetje te geven. Ze worden aan de zijlijn gedirigeerd, moeten knarsetandend toezien hoe mensen met veel minder daadwerkelijke inzet de eer naar zich toe trekken. De stroperige processen, waarbij nogal wat schenders van de menselijkheid met een milde straf wegkomen, strooit nog wat extra zout in de wonden.

De auteur meet de wraak op de Duitsers breeduit, maar laat het aan de lezer over om daar een vergoelijkend schouderophalen bij te trekken dan wel een afkeurend vingertje te heffen. Moffenmeiden worden tot op het bot vernederd; veel Nederlandse meisjes vallen in de gespreide armen van de Canadese bevrijders. Losgeslagen zedeloosheid doet de schaal naar een andere kant doorslaan.

De tijd om tot rust te komen is Nederland niet gegund. Direct na de bevrijding volgt de onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië. Het verlengt de loodzware periode van onze waardevolste zonen met nog eens drie jaren. Met aan de einder vaak geen dankbaarheid, maar een koel wegdraaien. De vrede na de oorlog is van korte duur; de wederopbouw, materieel en moreel, een moeizaam gevecht.

Ook dit laatste deel van deze serie onder redactie van het NIOD, uitgegeven door het Spectrum, is geïllustreerd met vele tientallen unieke foto’s. Na het waardevolle verzamelde werk van Loe de Jong vormen deze zes delen de weerslag van veranderde inzichten als gevolg van nauwkeurige studie. Iedereen die de historie van ons land serieus neemt moet Leven in bezet Nederland op de plank hebben staan.