Klauteren in sporen van Katharen

 

 

(Door Dick van der Veen)

 

Montségur – Voorjaar in Montségur. Een weiland met lieflijke bloemen. Vrediger kan het nauwelijks. Hoe anders is dat op 16 maart 1244 als meer dan 220 Katharen op de bandstapel worden gegooid. Volwassenen en kinderen die er niet via een ladder uit vrije wil´ in springen gooien de beulsknechten op de brandstapel. Ze weigeren hun kathareneed af te zweren na een beleg van  10 maanden, een periode van bittere beproevingen met als dieptepunt een zeer strenge winter.  Met de val van het bolwerk Montségur zijn de hoogtijdagen van het Katharisme voorbij.  De beweging die zich als de ware christelijke kerk beschouwt, waarbij Jezus de centrale plaats inneemt, het Oude Testament is afgezworen. Een strijd tegen de extreme macht van de Rooms Katholieke kerk en de Franse koning, die ondanks heldhaftig verzet gedoemd was te mislukken.

 

 

In de sporen van de Katharen mogen we een dag of wat meeploeteren over minder toegankelijke paden, ons in het zweet werken bij beklimmingen en moe, met stijve spieren, de nachtrust  aanvechten. In de zekerheid evenwel dat er op iedere oude dag een nieuwe volgt en geen dreiging op de loer ligt. Wat stelt het allemaal voor bij de dagen van toen. We genieten zelfs van de prachtige natuur die zich voor ons open stelt, majestueus verheft als ware het een vorm van respect voor datgene wat in de late Middeleeuwen plaats vond. Als je het afzet tegen deze gruwel wat betekent dan eigenlijk het feit dat er twee koffers in Amsterdam achter blijven.

 

Aanleiding

 

Dat we op een snikhete dag gelijk na aankomst het ongelijke  keienpad naar de burcht moeten beklimmen, die prijkt op de berg  Pog, is wat minder. Het bezorgt ons met terugwerkende kracht het goede gevoel, want in eerste instantie heeft ´merdre´ de overhand. We willen de lezer niet  vermoeien met details. Volstaan ermee door op te merken dat het Katharisme in de 10e eeuw met name in Frankrijk, maar ook onder andere in Bulgarije en Duitsland de kop opsteekt als heropleving van gnostische stromingen. Het kan gedijen in het klimaat van verdraagzaamheid dat dan vooral in Zuid-Frankrijk heerst. De stroming richt zich tegen de simpele wijze waarop mensen met geld hun zonden kunnen afkopen, tegen de onderdrukking van de massa die minder bedeeld is en dat allemaal in de naam van de Almachtige. De Franse koning ziet  z´n macht ondergraven en er volgt een gemeenschappelijke wraakneming van paus en majesteit.  In 1209 mondt het uit in het vermoorden van de totale populatie van Béziers, zo´n 20.000 zielen, aldus de kronieken uit die tijd. Opperbevelhebber Arnaud-Amaury antwoordt op de vraag hoe het dan moet met de goede katholieken ´dat God ze wel zal herkennen´.  Het is al net zo in Montségur enkele tientallen jaren later.

Daar gaat het om en wraakactie voor de dood van elf inquisiteurs (bloedrechters) door de opstandige Faydits, die rechtstreeks van Montségur komen. Een zogenaamde ´Stele´ aan de voet van de Pog herinnert aan de gruwelen.

 

Typisch

 

Het dorp zelf kent een opvallende architectuur met rijen huizen op verschillende hoogtes. In het museum liggen tientallen stille getuigen van de belegering  in 1244. Pijlen en lansen, olielampen, werktuigen, stenen kogels, munten keramiek, sieraden,  die het leven van de Katharen vertellen. Bijzonder zijn twee skeletten van een man en een vrouw waarin duidelijk de inslag van pijlen is te zien. Het is aannemelijk dat deze mensen tijdens de belegering zijn gestorven.  Videobeelden geven de val van Montségur en in zekere zin van de Katharen  een extra accent. Ze waren voor seksuele onthouding en leefden in armoede Een ascetische levenswijze die haaks staat op de protserige rijkdom van kerk en staat.

In de bibliotheek van het museum zijn tal van boeken verkrijgbaar die het katharisme beschrijven.

 

Om je even los te maken van de korte maar hevige episode in de geschiedenis bezoeken we de fontein van de Fontestorbes, een opvallend fenomeen  en een prachtige uithaal van de natuur.

Een rivier die een grot verlaat en er precies 36 minuten en 36 seconden over doet om zich in waterval te transformeren. Daarna volgt een pauze van 32 minuten en 30 seconden, waarna de de beweging zich herhaalt. Dat alles tussen juli en oktober. Deze onderbreking is een astronomische zeldzaamheid.

 

Roquefixade

 

Henri Faur, een deskundige gids, gaat ons voor in de etappe van Montségur naar Roquefixade. Dat is pas echt klauteren en klimmen. Een lui uitgevallen amazone probeert het met haar paard. Dat ligt binnen honderd meter met de benen in de lucht te spartelen. Gelukkig loopt het goed af. De schrik over de dierlijke onderdanen plant zich voort op onze benen. Het is passen en meten maar vooral ook zweten. De gedachte dat de Katharen het deden met volle bepakking en de vijand op de hielen met de dood voor ogen, geeft ons doorzettingsvermogen.  Aan het eind van de tocht wacht een verkoelend glas bier waarna we ons gevieren in een somber slaapvertrek vleien. Het gesnurk van één onzer zorgt ervoor dat we bij de tijd blijven. Keiharde broodjes, nauwelijks beleg, het moet toch ergens op lijken…

 

De volgende dag doen we het dunnetjes over tijdens de tocht naar Ascou via Montaillou. Met de tong op de schoenen bereiken we na een dag afzien de camping van Cécile en Frédéric Goudou. Onderweg bezoeken we een ruïne waar zekere Esclarmonde haar kruisridder te schande maakte met ´kuisbitter´. Een dik boek met processen verbaal vertelt de ondeugden van de inquisitie.  Tijdens deze tocht gaan we dicht langs de Spaanse grens. Overigens over een terrein dat eigendom is van Spanjaarden.

Henri-onze-gids voor zware klauterpartijen doet het werk van juni tot september. De gîte van de Goudou´s is tot november open. Ze telt 42 bedden.

 

In Ax-les-Thermes (Les Bains Couloubret) verwennen we de stramme spieren met een gang naar de sauna, hammam, tropische regengordijnen, in het caldarium, tepodarium en, grote schrik, het frigidarium.

Op weg naar vliegveld in Toulouse pikken we het Chateau de Foix  mee. Fraaie staaltjes bouwkunst uit de Middeleeuwen, drie indrukwekkende torens. Ze slagen er niet in om de impact van de Katharen naar de achtergrond te verdringen.