Ploeteren in aandoenlijke schoonheid van Cyprus

 

 

(Door Dick van der Veen)

 

Geprezen én verwenst de ruige schoonheid van schiereiland Akamas en het Troodosgebergte. Gemengde gevoelens maken zich los bij de foltering van het lichaam, adembenemend maar dan letterlijk dáár waar de uitbundige natuur de figuurlijke variant oplevert. Hiken op Cyprus, de zoetgevooisde kwelling. Ploeteren in de sporen van Aphrodite, over rotsachtige paden, door grillige stromen, afgezet met kostelijke flora.  Een eiland dat als geen ander een smeltkroes is van cultures,  één van de oudste beschavingen van de wereld, die 10.000 jaar geleden is ontstaan.  Het biedt unieke overblijfselen uit de klassieke, hellenistische en Romeinse periode, van de Byzantijnse tijd die erop volgde, de Frankische- en Venetiaanse periode.

De contrasten beklijven. Overdag op de natuurpaden  de strijd tegen de elementen, onderbroken door de confrontatie met culturele kroonjuweeltjes in het algemeen en imponerende kloosters in het bijzonder.  Hoop en wanhoop vechten om voorrang. Het lijf schreeuwt om rust, de ogen willen méér. ‘s Avonds de weldadige luxe van een vijfsterrenhotel. We doen het met een optrek van iets meer dan 500 euro per nacht.  Jongens als Frank Lampard van Arsenal mogen het appartement van 3.500 euro  van ons hebben. Inclusief vijf flatscreens, drie schalen vol noten met een doorsnee van een hele meter, kasten vol kostbare drank en een beauty salon. Echter, slechts 50 van de 200 kamers zijn bezet. De recessie gaat niet aan het eiland voorbij.  Polis ligt op de plaats waar in de klasssieke en hellenistische tijd het stadskoninkrijk Marion floreerde. Een belangrijk handelscentrum dat sterke banden met Athene onderhield. Nu een populaire kustplaats.

 

De vijfdaagse waar Esther van Ruiten van het Cypriotisch Verkeersbureau ons toe aanzet is er één van uitersten. Mandolines in Nicosia., andersoortige muziek in het deel dat wij belopen. Als Aphrodite zich er eeuwen geleden veilig voelde, waar wagen wij het dan te twijfelen? Zij, de Griekse godin van de liefde en ik, de nuchtere journalist van het vlakke land. De leek vraagt zich af of er buiten de gedeelde hoofdtsad (Grieks en Turks) leven bestaat. Op weg van luchthaven Pafos in het zuidoosten naar het Anassa hotel Neo Chorion Polis in het zuidwesten volgt de vrolijk stemmende werkelijkheid. De dorpjes rijgen zich aaneen tot een schil die de vrucht beschermt.

De schok bij het ontwaken de volgende ochtend. Het uitzicht op strand en zee is paradijselijk. Wat een contrast met de 7½ kilometer die ons scheiden van een hernieuwde avond vol weldadigheid. Het is de lengte van de Aphrodite Natural Trail. Een wandeling van de hors categorie ofwel één van de hoogste moeilijkheidsgraad. Het begint al bij de bron sterk stijgend, waarbij de zon zich ontpopt als een koperen ploert. Vier uur beproeving waarbij gids Alekos Nikolaou in de krochten van zijn biologische kennis duikt. Dan en in de dagen erna.  Het ach-gossie-gevoel bij de baden verdwijnt snel. De ruïne van het kasteel van Rigainas zal mooi zijn, met een sterk bezweet lichaam beleef je het anders. En die eik van 250 jaar? Alleen nuttig om er tegenaan te ploffen. Blijkt het enige toilet in een straal van vele kilometers niet op slot te kunnen. Bovendien heeft een legioen mieren de toegang geblokkeerd. Wordt zelfs het gemompelde ´Je kunt me de pot op´ belachelijk.

De eerste journalisten in het gezelschap worden door chauffeur Andreas teruggeleid naar het basiskamp. Dan toch… Weelderige uitzichten op Cape Arnaoutis, Polis en het bos van Pafos. Het is slechts een kraaltje van een lang snoer: het lange afstandspad E4 dat het gehele eiland. doorsnijdt.  Het verbindt de luchthavens Pafos en Larnaka. Ons staat veel te wachten voor we op het laatste vliegveld aan boord gaan met een vracht aan herinneringen.

Terug bij de bron  biedt een tandeloos moedertje een zak mandarijnen voor 1 euro aan. Daarin meer pit dan in het totale verenigde journaille. Cyprus ontwikkelde los van het doorgaande E4 pad  48 natuurpaden van verschillende lengte en zwaarte. Samen goed voor 200 kilometer.  Over het algemeen cirkelvormig. Rijke natuurlijke vegetatie met een stevige scheut culturele bezienswaardigheden.

 

Steling

 

Op jeepsafari naar Lara Beach, waar in augustus schildpadden massaal eieren leggen. Een wandeling naar de Avagas kloof. Arme Britse meiden, die hun muiltjes in geen tijd voor eeuwig onbruikbaar maken. Springen van steen op steen, glibberen, niet veel meer dan een poging tot overleven maar dan wel tegen een overweldigende coulisse van overhangende rotspartijen. Sommige houden een enorme stenen kogel vastgeklemd. Och lieve mensen als deze losschiet. Je mag er niet aan denken. Weer is het Andreas die redding biedt. Een klasbak van een chauffeur die de ridders van de pen naar veiliger oorden torst.

De wandelende encyclopedie die Alekos heet. Vrucht van een Poolse moeder en een Cypriotische vader, alleskenner op het vlak van de flora.

Cyprus heeft liefst 142 planten die nergens anders in de wereld voor komen. Tijdens de vijfdaagse laat hij er ons meer dan 40 zien. In totaal komen op het eiland zeker 1960 plantren voor. Zeker 1500 ervan zijn inheems of afkomstig van landen rond de Middellandse zee en de overige 320 werden door vogels, de wind of mensen van andere continenten naar Cyprus gebracht.  De ´Bougeinvillea glabra´ groeit weelderig in deze regio,  maar het is een inheemse plant uit Argentinië.  De ´Hybiscus rosa´ vindt je overal op Cyprus, doch die heeft China als thuishaven. De gids behoedt het gezelschap voor uitputting door regelmatig bij een van de planten neer te knielen en in te gaan op de helende werking tegen een groot aantal kwalen.

 Hij stopt bij de carob tree, zondagse naam ´Ceratonia siliqua´, is een heesterachtige die tot de familie van de peulvruchten behoort. In de volksmond heet ze St. John´s brood omdat volgens de overlevering  Johannis de Doper er in de wildernis van bleef leven. Zoveel karaats goud heeft alles te maken met gewicht van de vrucht van de boom.

In de laat-Romeinse en vroeg-Byzantijnse tijd kende men de solidus, die 24 carat woog (ongeveer 4,5 gram). De vrucht van de carob als maatstaf van glinstend goud. Men gebruikt de vrucht met een licht zoete smaak in poedervorm voor cakes en chocoladekoekjes. Het is een probaat middel om diarree bij zuigelingen te stoppen.

 

De volgende dag een combinatie van het Smyrgies en Adonis-pad met uitzicht op de kustlijn van het schiereiland op Chrysochou Bay, Lakki, Polis, Pachyammis. Schilderachtige taferelen die vrijkomen als we na immens geklouter de natte haren uit de ogen wrijven. Want je moet er wel wat voor doen!  Diners en lunches, picknicks volgestouwd met inheemse heerlijkheden, in taveernes en restaurants, waarbij de goddelijke Commandaria, de oudste en lekkerste wijn ter wereld, de huig streelt. (zie bijgevoegd kader). En dan die bijzondere Tulipa cypria., een van de 142 planten waarop Cyprus het alleenrecht heeft.  Ze komt voor op deze plek, het Akamas schiereiland en het Kormakitis schiereiland noordwestelijk van Cyprus. Zeer zeldzaam en zwaar beschermd. Kleine ranke tulpjes, die ervan getuigen dat niet in Nederland de wieg van de tulp stond. Meer dan schrale troost: we hebben er door veredeling zo heel veel meer van gemaakt.

 

 

Troodos

 Het kost moeite om je los te maken van het schiereiland, waar we zoveel zweetdruppels achter laten. Andreas rijdt door een cedervallei  via een Moufflon Enclosure naar het Toodos gebergte. Onderweg een bezichtiging van het niet-toeristische Agios Lampadistis klooster, dat op de UNESCO werelderfgoedlijst prijkt, samen met negen andere kloosters/kerken. Het bestaat uit drie delen, die recht doen aan drie godsdiensten. Een etalage  van Byzantijnse kunst. We doorkruisen de Kyros Pitamos rivier, genieten van de uitbundige bloemenpracht, en niet in de laatste plaats van de Kalidonia watervallen. Midenin het diepgroene bos bevindt zich het Hotel  Forest Park Platres. De Griekse dichter en Nobelprijswinnaar George Seferis maakte het gebied onsterfelijk.

Nog een keer klimmen in het oostelijk deel van het Troodos gebergte. Het natuurpad ´Teisia tis Madaris´ vergt een ultieme inspanning. Steil tot in de derde graad, met als beloning hoge kliffen, prachtige planten en geologische bijzonderheden. De uitzichten over de Messaoria-vlakte en Morfou Bay maken alles goed. In Tochni overnachten we in traditionele huisjes  met zon, zee en strand als bondgenoten.  In het bergdorpje Agros proeven we Cyprus puur. Een moedertje dat de zeventig ruim is gepasseerd vecht de ongelijke strijd tegen keiharde grond waarbij ze aan een gammel schoffeltje weinig steun heeft. Om 11 uur toont ze ons haar gulle lach, drie uur klater zwaait ze ons uiut en wéér weerspiegelt haar getaande gezicht de zin om te leven. In Agros wint de familie Tsolakis, van Bulgaarse afkomst,  olie, parfum, kaarsen en likeur uit blaadjes van rozen. Daarvan moet je er meer dan 500 kneden om 1 druppel rozenolie aan over te houden.  Het hele dorp geurt je van afstand tegemoet. Even verderop verdienen andere vrouwen er een eurocentje bij in het bedrijf van  Niki Agathokleous. Zij dopen groente en fruit in baden van siroop, waarbij deze hun voedingswaarde behouden onder de dekmantel van zoetheid.  Het gebeurt volgens eeuwenoud recept, een huisvlijt waarmee Griekse en Cypriotische vrouwen hun gasten een warm welkom bereiden. Heel speciaal is de soutziuokos, bereid uit het sap van de witte druif uit de streek (xynisten), tarwebloem en rozenwater.  Koken en daarna besprenkelt men er strengen walnoten en/of  amandelen mee Dat gaat 5 tot 6 dagen door. Geen toegevoegde suiker, zodat diabetici er volop van kunnen genieten. Heerlijk bij koffie of thee. Een gewilde tractatie in Japan, Amerika, Australië en diverse Eueropese landen.

 

Op weg naar het  van Larlanca, overgegeven aan de veilige stuurmanskunst vcan Andreas, duizelen de gedachten over een eiland dat álles aan je geeft en véél van je vraagt. De airbus maakt zich er veel gemakkelijker los van.

 

Hotels

 

ANASSA HOTEL

www.thanoshotels.com

tel. 00357 – 26 888000

fax. 00357 – 26 322900

 

FOREST PARK

www.forerstparkhotel.com

tel. 00357 – 25 421751

fax.00357 – 25 421875

 

CYPRUS VIILAGES

www.cyprusvillages.com.cy

tel. 00357 – 24 332998

fax. 00357 – 24 332 295

 

 

Kader

 

 

Commandaria en zijn  oorprong

 

Commandaria, de oudste naam voor een soort wijn, sleept een indrukwekkende geschiedenis met zich mee. Het begint bij Richard Leeuwenhart, die tijdens de 3e Kruistocht door slechte weersomstandigheden in Lemesos voor anker ging. Hij verdreef de zelfbenoemde koning Isaac Comnenus, verkocht het eiland vervolgens aan de Tempeliers, een religieue ridderorde, gesticht door Franse kruisvaarders met het doel het Heilige Graf tehen o ngelovigen te beschermen.De Temnpeliers vervraken de overeenkomst en Richard vond in Guy de Kusfignane, de Fransde ´Koning van Jeruzalem´ een nieuwe koper. De Lusignan dynastie regeerde van 1192-1489.  In deze tijd ontstond het feodale systeem. De ridders van  de Orde van St John

vesstigden er zich. Zxe hadden hun hoofdkwartier – de Commanderie of Commandaria – in een kasteelk ten wetsen van Lemesos, nu bekend als ´Kolossi Castle´. Het staat temidden van een vruchtbare omgeving, bekend als ´Grande Commanderie´, dat zich onderscheidde van twee kleinere commanderijen: de Phoenix of Paphos en de Templos in Kyrenia. De Commandaria wijn-van-nu draagt de naam van de streek, die die duizenden jaren voor de Kruisvaarders werd geproduceerd. De ridders vestigden via de naam van de wijn tevens de aandacht op hun hoofdkwartier. Ze verbeteredne de productiemethodes en de wijn kreeg wereldfaam. In Venetië vooral genoot men ervan. Daar werd het als een tonic aangemerkt en was de invoer vrij belastingvrij. Portugese kooplieden namen loten mee en plantten die op Madeira. Ze leveren de zoete Madeira-wijn op van ranken die dus hun origine op Cyprus vinden. Poëten van naam, zoals Henri d´Angeli in zijn beroemde ´The Battle of the Wines´, doen er lyrisch over. Koningen van Engeland, Schotland, Frankrijk en Denemarken riepen in gezamenlijkheid dat de Commandaria alle andere wijnen naar de achtergrond drong. Voor Sultan Selim II (1566-1574) was het verkrijgen van de Commandaria de voornaamste reden om Cyprus te veroveren.

Tomasso Porcacchi, een fameus schrijver, die wereldberoemd werd met zijn beschrijving van de mooiste eilanden op deze wereld, maakte een dichterlijke kniebuiging voor de wijnen van Cyprus.

De Nederlander Cornelis van Bruyn, die in 1683 op bezoek was, dronk een meer dan 30 jaar oude Commandaria en nomde deze hemels. Hij wilde er niet aan denken wat het ledigen van een meer dan 100 jaar oude fles in hem los zou maken.

 In zijn spoor spraken Constatinus, aartsbisschop van Sinai en Edward Clarke, verbonden aan het Jesus College, er hun diepe achting en bewondering voor uit. De laatste noemde het de ultiemne balsem voor degene die het einde van de dagen voelde naderen.

Hoewel de naam Commandaria pas na 1192 na de vestiging van de Lusignans ontstond,  is het naïef te geloven dat deze pas vanaf dát moment werd geproduceerd.

Zekere Hesiod beschreef in de 8e eeuw voor Christus de techniek van het drogen van de druiven in de zon, voordat ze geschikt waren om in het ´bottelproces´ de hoofdrol te spelen.

De Commandaria is  zonder een spoor van twijfel de voorbode van de classificatie in AOC, Appellation d´Origine Controlee.

 

De rechtvaardiging bleef uit tot 1990, toen eindelijk de erkenning als oudste wijn ter wereld af kwam. Het onderscheiden gebied bestaat uit 14 dorpen, die allemaal tegen de helling van het Troodos gebergte liggen. Toegegeven, de kwaliteit is niet in al die dorpen dezelfde. De beste wijn komt uit Ayios Constantonos, Ayios Pavlos, Zoopigi, Kalo Horio en Louvaras.  Het komt daardoor dat de witte variëteit , Xynisteri een groter aandeel heeft dan de Mavro, de rode variant, in tegenstelling tot de andere dorpen. En dat is bepalend voor de bijzondere kwaliteit.